Zona, Varicella-Zoster Virüsü (VZV) tarafından neden olduğu, genellikle bağışıklık sisteminin zayıfladığı dönemlerde ortaya çıkan ağrılı bir viral enfeksiyondur. Doç. Dr. Tuğba Falay Gür, zona nedenlerini anlamak, etkili tedavi yöntemleri sunmak ve komplikasyonlarını önlemek konusunda uzmanlaşmıştır.
Zona Hastalığı Nedir?
Zona hastalığı (herpes zoster), çocuklukta geçirilen suçiçeğine neden olan Varisella Zoster Virüsü’nün yıllar sonra sinir köklerinde “uykuda” kaldıktan sonra yeniden aktifleşmesiyle ortaya çıkan bir enfeksiyondur. Genellikle vücudun tek tarafında, belirli bir sinir hattı boyunca ilerleyen ağrılı döküntü ile kendini gösterir; en sık gövde, bel çevresi ve göğüs kafesi hattında görülür.
Zona hastalığında döküntüden önce bölgede yanma, batma, hassasiyet gibi sinir kaynaklı yakınmalar başlayabilir. Bazı kişilerde ağrı belirgin olurken, bazılarında daha hafif seyredebilir; özellikle erken dönemde fark edilip doğru şekilde yönetilmesi hem şikâyetleri azaltmak hem de olası komplikasyonları (ör. uzun süren sinir ağrısı) önlemek açısından önem taşır.
Zona Hastalığı Neden Olur?
Zona hastalığının temel nedeni, suçiçeği geçirdikten sonra vücutta tamamen kaybolmayan virüsün sinir dokusunda sessiz kalıp, bağışıklık kontrolünün zayıfladığı dönemlerde yeniden çoğalmasıdır. Bu yeniden aktivasyon, virüsün ilgili sinir boyunca ilerlemesine ve ciltte o hatta sınırlı, tipik zona döküntüsünün oluşmasına yol açar.
Bağışıklığı etkileyen durumlar zona riskini artırabilir: ileri yaş, yoğun stres, uykusuzluk, kronik hastalıklar, bağışıklık baskılayıcı ilaçlar veya bağışıklık sistemini zorlayan süreçler gibi. Zona “dışarıdan yeni alınan” bir virüsten çok, çoğu zaman vücuttaki eski virüsün yeniden uyanması ile geliştiği için, kişiye özel risk faktörlerini değerlendirmek doğru yaklaşımın temelini oluşturur.
Zona Belirtileri Nelerdir?
Zona belirtileri çoğu zaman döküntüden önce başlayan yanma, sızlama, batma ve dokunmaya hassasiyet gibi yakınmalarla kendini belli eder. Ardından aynı bölgede kızarıklık oluşur ve kısa süre içinde içi sıvı dolu kabarcıklar gelişebilir; döküntü genellikle vücudun tek tarafında ve belirli bir şerit/hat boyunca ilerler. Bazı kişilerde ateş, halsizlik ve baş ağrısı gibi genel belirtiler de tabloya eşlik edebilir.
- Döküntüden önce bölgede yanma, batma, ağrı ve hassasiyet
- Vücudun tek tarafında sınırlı kızarıklık
- Kızarıklık üzerinde içi sıvı dolu kabarcıklar
- Kaşıntı, karıncalanma veya dokunmakla artan ağrı
- Halsizlik, kırgınlık, hafif ateş (bazı kişilerde)
- Kabarcıkların zamanla kuruyup kabuklanması
Zona Nasıl Bulaşır?
Zona hastalığı, suçiçeği gibi “hava yoluyla kolay bulaşan” bir tablo değildir; yani zona olan birinden zona “kapmak” tipik bir durum değildir. Ancak zona döküntüsündeki kabarcıkların içindeki sıvıda virüs bulunabilir ve bu sıvıyla temas eden, daha önce suçiçeği geçirmemiş veya aşılanmamış kişilerde suçiçeği gelişebilir.
Bulaş riski, kabarcıklar aktif ve sızıntılıyken daha yüksektir; lezyonlar tamamen kuruyup kabuklandığında bulaştırıcılık belirgin şekilde azalır. Bu dönemde kabarcıkların üzerini kapatmak, döküntülere dokunmamak, el hijyenine dikkat etmek ve özellikle hamileler, yenidoğanlar ve bağışıklığı zayıf kişilerle yakın temastan kaçınmak bulaş kontrolünde önemlidir.
Zona Hangi Bölgelerde Görülür?
Zona, genellikle tek bir sinir hattını (dermatom) takip ettiği için vücudun tek tarafında ve “şerit” şeklinde yerleşme eğilimindedir. Döküntü çoğu zaman gövdede başlasa da, virüsün aktive olduğu sinir köküne göre yüz, kol-bacak veya kalça hattında da görülebilir; özellikle ağrı ve yanma döküntüden önce başladığı için ilk günlerde kas ağrısı ya da cilt hassasiyetiyle karışabilir.
- Gövde (en sık): Göğüs kafesi çevresi, sırt ve bel hattı
- Karın bölgesi: Yan tarafta, tek hat boyunca
- Boyun ve omuz: Omuzdan kola doğru uzanabilen çizgisel döküntü
- Yüz ve göz çevresi: Alın, burun çevresi, göz kapağı hattı (daha dikkatli takip gerekir)
- Kalça ve bacak: Kalçadan uyluğa doğru uzanabilen tutulum
Zona Ne Kadar Sürede Geçer?
Zona genellikle belirli bir seyir izler: İlk günlerde ağrı/yanma ve hassasiyet başlar, ardından kızarıklık ve içi sıvı dolu kabarcıklar gelişir; kabarcıklar zamanla kuruyup kabuklanır. Çoğu kişide cilt bulgularının belirgin şekilde toparlaması haftalar içinde olur; ancak sürenin kişiden kişiye değişebileceği unutulmamalıdır.
İyileşme süresini etkileyen önemli noktalar; yaş, bağışıklık durumu, döküntünün yeri ve erken dönemde doğru yönetimdir. Bazı kişilerde döküntü geçse bile sinir hassasiyeti/ağrısı daha uzun sürebilir; bu nedenle şikâyetler uzuyorsa veya yüz-göz çevresi tutulumu varsa gecikmeden değerlendirme önerilir.
Zona Hastaları Nelere Dikkat Etmeli?
Zona sürecinde amaç, hem şikâyetleri azaltmak hem de lezyonların tahriş olup yayılmasını ve ikincil enfeksiyonu önlemektir. Kabarcıkların olduğu bölgeyi korumak, ağrıyı artıran sürtünmeyi azaltmak ve özellikle risk grubundaki kişilerle temasta dikkatli olmak iyileşme sürecini daha konforlu hale getirir.
- Kabarcıkları patlatmayın, koparmayın: Tahriş ve iz riskini artırır.
- Lezyonları temiz ve kuru tutun: Bölgeyi ovuşturmadan, nazikçe kurulayın.
- Sürtünmeyi azaltın: Bol, pamuklu kıyafetler tercih edin.
- Kaşıma ve temas kontrolü: Lezyonlara dokunduktan sonra el hijyenine dikkat edin.
- Havlu/kişisel eşya paylaşmayın: Özellikle kabarcıklar aktifken bulaş riskini azaltır.
- Risk gruplarına dikkat: Suçiçeği geçirmemiş/aşısız kişiler, hamileler, yenidoğanlar ve bağışıklığı zayıf kişilerle yakın teması sınırlayın.
- Ağrı yönetimi ve dinlenme: Uyku düzeni ve stres kontrolü sinir kaynaklı ağrının daha iyi yönetilmesine yardımcı olabilir.
- Göz çevresi belirtilerinde gecikmeyin: Yüzde-göz hattında döküntü, şiddetli ağrı veya görme ile ilgili şikâyetlerde hızlı değerlendirme önemlidir.
Zona Tedavisi Fiyatları 2026
Zona değerlendirme ve tedavi planının kapsamı; döküntünün yaygınlığı, tutulum bölgesi (özellikle yüz-göz çevresi gibi hassas alanlar), ağrının şiddeti, ek takip ihtiyacı ve uygulanacak yaklaşımın türüne göre değişiklik gösterebilir. Bazı kişilerde kısa süreli takip ve destekleyici öneriler yeterli olurken, bazı kişilerde ağrı kontrolü ve yakın izlem daha kapsamlı bir plan gerektirebilir.
Bunun yanı sıra Zona tedavisi fiyatlarını; kliniğin uygulama protokolleri, uzmanın deneyimi ve kontrol randevularının sıklığı gibi faktörler de etkileyebilir. Zona tedavisi fiyatları için hemen bize ulaşın.
Sık Sorulan Sorular
Zona hastalığı bulaşıcı mı?
Zona (herpes zoster) zonayı “zona olarak” bulaştırmaz, yani bir kişiden diğerine doğrudan zona geçmez; ancak döküntüdeki kabarcıkların sıvısında bulunan varisella-zoster virüsü, suçiçeği geçirmemiş veya aşısız bir kişiye bulaşırsa o kişide suçiçeği gelişebilir. Bulaş en çok kabarcıklar aktifken olur; döküntüyü kapalı tutmak, kabarcıklara dokunmamak ve el hijyenine dikkat etmek riski azaltır.
Zona olduğumu nasıl anlarım?
Zona genellikle vücudun tek tarafında, belirli bir sinir hattı boyunca (şerit gibi) başlayan yanma-batma-ağrı hissini takiben kızarıklık ve içi sıvı dolu kabarcıklar ile kendini belli eder; çoğu zaman döküntü orta hattı geçmez. Yüzde özellikle göz çevresine yakın tutulum şüphesi varsa bu durum acil değerlendirme gerektirebilir.
Zona aşısı kimler için önerilir?
Rekombinant zona aşısı (ör. Shingrix) için birçok sağlık otoritesi, 50 yaş ve üzeri bağışıklığı normal yetişkinlere 2 doz (genellikle 2–6 ay arayla) önermekte; ayrıca bağışıklığı baskılanmış / baskılanacak 19 yaş ve üzeri kişilerde de 2 doz aşı önerileri bulunmaktadır. Ülkelere göre program/erişim değişebildiği için Türkiye’de uygunluk ve zamanlama, kişinin hastalıkları ve kullandığı ilaçlarla birlikte hekim tarafından değerlendirilmelidir.
Zona stresten olur mu?
Stres “virüsü dışarıdan alma” anlamında zona yapmaz; zona, vücutta daha önce suçiçeğinden kalan virüsün yeniden aktifleşmesiyle ortaya çıkar ve yüksek stres dönemleri bağışıklık yanıtını geçici zayıflatıp tetikleyici olabilir. Yani stres tek başına her zaman sebep değildir ama riski artırabilen faktörlerden biri olarak kabul edilir.
Zona ne kadar sürede iyileşir?
Döküntü genellikle birkaç gün içinde kabarcıklara döner, çoğu kişide kabarcıklar 7–10 gün içinde kabuklanmaya başlar ve döküntünün tamamen geçmesi sıklıkla 2–4 hafta sürebilir. Süre; yaş, bağışıklık durumu ve erken tedavi gibi faktörlere göre değişebilir.
Zona tekrarlar mı?
Zona çoğu kişide bir kez görülür; ancak bazı kişilerde tekrarlayabilir. Özellikle bağışıklık sistemi zayıf olanlarda risk daha yüksek olabileceği için sık tekrarlayan ataklarda altta yatan risk faktörleri açısından hekim değerlendirmesi önemlidir.
Zona ağrısı nasıl hafifletilir?
Zona ağrısını azaltmada en kritik noktalardan biri, uygun hastalarda antiviral tedavinin erken başlanmasıdır (genellikle döküntü başladıktan sonra erken dönemde daha etkilidir); bunun yanında hekim önerisiyle ağrı kesiciler, soğuk/ıslak kompres gibi destekleyici yöntemler ve döküntüyü temiz-kuru tutma rahatlama sağlayabilir. Ağrı şiddetliyse, uyku/işlevi bozuyorsa veya yüz-göz çevresi tutulumu varsa gecikmeden tıbbi değerlendirme gerekir.
Zona hastalığı tehlikeli midir?
Zona çoğu kişide kontrol altına alınabilir; ancak uzun süren sinir ağrısı (postherpetik nevralji), döküntü alanında ikincil bakteriyel enfeksiyon ve özellikle yüz-göz tutulumu gibi komplikasyonlar görülebilir; bağışıklığı zayıf kişilerde komplikasyon riski daha yüksektir. Göz çevresinde döküntü/ ağrı varsa görme kaybı riski nedeniyle acil değerlendirme önerilir.
Zona iz bırakır mı?
Zona döküntüsü iyileşirken bazı kişilerde kalıcı renk değişikliği ve nadiren skar (iz) oluşabilir; kabarcıkları koparmak/patlatmak ve bölgeyi tahriş etmek iz riskini artırabilir. Bu nedenle döküntüyü korumak, temiz-kuru tutmak ve uygun tedaviyle süreci yönetmek önemlidir.
Zona için hangi doktora gidilir?
Zona şüphesinde ilk başvuru Dermatoloji (Cildiye) veya Aile Hekimliği / Dahiliye olabilir; tanı ve tedavi planı burada düzenlenir. Döküntü göz çevresinde ise veya görme ile ilgili şikâyet varsa göz hastalıkları değerlendirmesi gecikmeden yapılmalıdır.
Randevu ve İletişim
Zona hakkında daha fazla bilgi almak ve uzman görüşü için iletişim bilgilerimiz üzerinden bize ulaşabilirsiniz. Sağlıklı ve rahat bir yaşam için Doç. Dr. Tuğba Falay Gür’ün uzmanlığından faydalanın.
